admin

Email: Bu email ünvanı spambotlardan qorunur. Onu görmək üçün JavaScripti qoşmaq lazımdır.

Auksion

Sual: Torpaq ərazsinin 85%-i bir şəxsə, 15%-i isə başqa şəxslərə məxsusdur. Şəriklər arasında torpaq ərazisini bölmək çətin olduğu üçün (tərəflərdən birinin alması üçün) auksiona çıxarılmışdır. Şəriklərdən olmayan şəxs də auksiona qoşulur və 85% payı olan şəxsdən auksionda ona müxalif olmamaq və əmlakın qiymətinin yüksəldilməməsi üçün ondan 10000 ABŞ dolları məbləğində pul istəyir. Məlumunuz olsun ki, torpaq sahəsinin auksionda ikin qiyməti 28000 ABŞ dolları təyin olunmuşdur. Torpaq sahəsinin 85%-ə sahib olan şəxs məcburiyyət qarşısında onun təklifini qəbul etməsi icazəlidirmi? Məlumunuz olsun ki, o, auksionda daha çox ödəyəcəyindən qorxaraq bu məbləği ona vermişdir. Həmin üçüncü şəxsin bu məbləği alması icazəlidirmi? Məlumdur ki, o, torpaq ərazisini almaq fikrində deyil, sadəcə olaraq qarət yolu ilə pul əldə etmək istəyir.

Cavab: Əgər birinci şərikin pulu ona verməsi digər şəriklərə zərər etmirsə, belə ki, həmin tərəfin auksiondan çəkilməsi nəticəsində müştərək olan əmlak öz dəyərindən ucuz satılacağı təqdirdə ona pul verməsi icazəli deyil. Əks təqdirdə isə, auksionda iştirak etmək haqqından imtina etməsi müqabilində ona pul ödəməyin heç bir maneəsi yoxdur. Bəli, əgər məqsədi əmlak almaq deyilsə, belə ki, auksionda qiyməti yüksəldib sonra almaqdan imtina edib kənara çəkiləcəksə, formal şəkildə auksionda iştirak etməmək üçün birinci şərikdən alacağı pula haqqı çatmır. Lakin pul verən şəxs heç bir günah daşımır. 

Təvəssül

Sual: Əhli-beytin (ə) haqqını tanıyıb onları sevən bir şəxsin təvəssül etmədən Allaha dua edərək yalvarması icazəlidirmi? Belə ki, həmin şəxs Allahın qullarına nemət verib yaxşılıq etməsi inancına sahibdir?

Cavab: Bu iş, icazəlidir. Lakin dua həzrət Peyğəmbər (s) və əhli-beytini (ə) təvəssül etməklə əlaqəli olduğu zaman daha tez qəbul olunar. Allahın hikmətli kitabında da günahkar şəxsə bağışlanmaq diləməsi üçün həzrət Peyğəmbərin (s) yanına getməsi tövsiyyə edilmişdir. “Biz hər bir peyğəmbəri, ancaq ona Allahın iznilə itaət olunsun deyə, göndərdik. Onlar (münafiqlər) özlərinə zülm etdikləri zaman dərhal sənin yanına gəlib Allahdan bağışlanmaq diləsəydilər və Peyğəmbər də onlar üçün əfv istəsəydi, əlbəttə, Allahın tövbələri qəbul edən, mərhəmətli olduğunu bilərdilər.” (Nisa-64) Əlbəttə ki, Allahın dua zamanı vasitəçi təqdim etməyə əsla ehtiyacı yoxdur. Bu yalnız Onun saleh qullarına sonsuz hikməti ilə verdiyi dəyərin göstəricisidir.

Söz gəzdirmək

Suаl: Söz gəzdirmək nədir?

Cаvаb: Söz gəzdirmək iki nəfərin аrаsını vurmаq və fəsаd yаrаtmаq üçün birindən digərinə söz nəql еtməkdir.

Suаl: Söz gəzdirmək böyük günаhdırmı?

Cаvаb: Möminlərin аrаsını vurmаq məqsədilə söz gəzdirmək böyük günаhlаrdаn hеsаb оlunur.

Suаl: Söz gəzdirən insаnlаrа nə nəsihət еdirsiniz?

Cаvаb: Qеybət хаtırlаnаndа mömin insаnın zеhnində İslаmın hаrаm еtdiyi, cəmiyyəti pаrçаlаnmаdаn qоrumаq üçün həddindən аrtıq pislədiyi bаşqа bir məfhum dа  yаrаnır. Bu, söz gəzdirməkdir. Söz gəzdirmək, məsələn, birinə «filаnkəs sənin bаrəndə bеlə sözlər dеdi» dеyrək möminlərin аrаsındаkı sаf əlаqəni çirkləndirmək və yа оnlаrın аrаsındаkı ədаvəti dаhа dа dərinləşdirməkdir. Pеyğəmbərin (s) bеlə buyurduğu nəql оlunmuşdur: «İçərinizdə şərr оlаnlаrı söyləyimmi?» Səhаbələr: «Bəli, yа Rəsulullаh!» dеdilər. Pеyğəmbər (s): «İnsаnlаr аrаsındа söz gəzdirənlər və dоstlаrı bir-birindən аyırаnlаr», -dеyə buyurdu. İmаm Məhəmməd Bаqir (ə) buyurub: «Cənnət qеybət еdənlərə və söz gəzdirnələrə hаrаmdır». İmаm Cəfər Sаdiq (ə) buyurub: «Qаn tökən, аrаq içən və söz gəzdirən Cənnətə girməyəcək».

Sual: Namazda səcdə surələrini oxumaq icazəlidirmi?

Cavab: Namazda səcdə surələrini oxumaq, icazəlidir. Əgər bir şəxs namazda səcdə surəsini oxuyub (səcdəsi vacib olan ayəyə) yetirşərsə, səcdə etməlidir. Səcdə etdiyi zaman, ehtiyata əsasən, namazı batil olar. Vacib namazın əsnasında səcdə ayəsini eşidərsə, ehtiyata əsasən, (namazı əsnasında başı ilə) səcdəyə işarə edibnamazı bitirdikdən sonra səcdə etməlidir. Onu dinləmədən eşitdiyi təqdirdə, (ona səcdə etmək) vacib olmaz. Lakin səcdə ayəsini oxuyan şəxsin arxasında namaz qılarsa, bu halda ona (imama) tabe olmaq məqsədilə səcdə etməsi vacibdir. Belə ki, imam səcdə etməsə belə, o, həm səcdə etməli, həm də başı ilə səcdəyə işarə etməlidir.

Sual: Quran oxuyarkən səcdəsi vacib olan ayələrə yetişib səcdə etdikdə hansı zikri demək lazımdır?

Cavab: Vacib deyil. Amma bu zikri demək müstəhəbdir: “La ilahə illəllahu həqqən həqqən, la ilahə illəllahu imanən və təsdiqən, la ilahə illəllahu ubudiyyətən və riqqən, səcədtu ləkə ya Rəbbi təəbbudən və riqqən, la mustənkifən və la mustəkbirən bəl ənə əbdun zəlilun zəifun xa-ifun mustəcir.”

Sual: Səcdəsi vacib olan ayələrə nəzər salaraq tələffüz etmədən oxuyan şəxsə, səcdə etməsi vacibdirmi?

Cavab: Vacib deyil.

Sual: Maqnitafon və yaxud radiodan səcdə ayələrini dinləyən şəxsə, səcdə etməsi vacibdirmi?

Cavab: Vacib deyil. Amma radio vasitəsilə canlı yayımlanarsa, vacibdir.

Sual: Quran oxuyarkən bəzən səhifənin sağ, yaxud sol tərəfində “səcdə” sözünün yazıldığını görürük. Həmin səcdə necə icra olunur? Onu namazın səcdəsi kimi yerinə yetirmək lazımdır?

Cavab: Quran-kərimdə səcdəsi vacib, yaxud müstəhəb olan ayələr var. Həmin səcdənin yeri səhifədə ayənin qarşısında göstərilir. Səcdə ilə işarələnmiş ayə oxunduğu zaman həm onu oxuyan, həm də dinləyən şəxs səcdə etməlidir. Səcdəsi vacib olan ayələr dörd surədədir: 1) “Səcdə” surəsinin 15-ci ayəsi, 2) “Fussilət” surəsinin 37-ci ayəsi, 3) “Nəcm” surəsinin 62-ci ayəsi, 4) “Ələq” surəsinin 19-cu ayəsi.

Qeyd olunan surələrə “səcdə” surələri deyilir. Həmin surələrdə qeyd olunan səcdə ayələrini oxuyan və dinləyən şəxs, namazda etdiyi səcdə kimi səcdə etməlidir. Səcdədə isə bu zikri söyləməsi müstəhəbdir: “Bismillahi və billahi, səcədtu lillahi ya Rəbbi xaşi`ən, xazi`ən, zəlilən və səlli ələn-nəbiyyi (səlləllahu əleyhi və alihi).”

Sual: Maqnitofan vasitəsilə oxunan vacib səcdə ayəsini eşidərsək, səcdə etmək bizə vacib olurmu?

Cavab: Vacib olmaz.

Sual: Maqnitafon, yaxud radio və ya televizor vasitəsilə səcdə ayəsi eşidilərsə, səcdə etmək vacib olarmı?

Cavab: Canlı yayım olmadığı təqdirdə, vacib olmaz.

Sual: Quran oxunarkən səcdə ayəsi eşidilərsə, səcdədə nə deyilməlidir?

Cavab: Bu halda yalnız səcdə etmək yetərlidir. Səcdə ayəsində zikr demək müstəhəbdir. Qeyd olunan müstəhəb əməlin yerinə yetməsi üçün istənilən zikri söyləmək kifayətdir. Amma aşağıdakı zikri demək daha yaxşı olar: “La ilahə illəllahu imanən və təsdiqən, la ilahə illəllahu ubudiyyətən və riqqən, səcədtu ləkə ya Rəbbi təəbbudən və riqqən, la mustənkifən və la mustəkbirən bəl ənə əbdun zəlilun zəifun xa-ifun mustəcir.”

Sual: Mən səcdəsi vacib olan ayəni eşitdim, amma elə bir yerdə idim ki, səcdə edə bilmədim. Belə olan halda, evə gəldikdən sonra səcdə etməyim icazəlidirmi?

Cavab: Səcdəsi vacib olan ayələri oxuyan, yaxud onu birbaşa dinləyən şəxsə, səcdə etməsi vacibdir. Amma maqnitafondan və yaxud radioda canlı olmayan yayımdan eşidərsə, səcdə etməsi vacib olmaz. Səcdə ayəsini oxuduqda, yaxud eşitdikdə səcdəni dərhal icra etmək vacibdir və onu gecikdirmək icazəli deyil. Lakin dərhal səcdə etmək mümkün olmasa, onu işarə ilə icra edib, imkan olan zaman səcdə etməlidir.

Sual: Səcdəsi vacib olan ayəni oxusaq, yaxud dinləsək necə səcdə etməliyik? Həmin səcdəni icra edərkən paklıq (dəstəmazlı və yaxud qüsllü olmaq) və üzü qibləyə olmaq vacibdirmi?

Cavab: Ehtiyata əsasən, alnını üzərinə səcdə etməsi düzgün olan əşyanın üzərinə qoyarsa, kifayət edər. Həmin səcdəni icra edərkən paklıq, üzü qibləyə olmaq və hətta, zikr demək vacib deyil. Amma səcdədə bu zikri demək müstəhəbdir: “Bismillahi və billahi, Allahummə səlli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd.”

Sual: Əgər iş yerində Quran tilavət etdiyim zaman səcdə ayəsini də oxusam və həmin an səcdə edə bilməsəm belə, səcdə etmək vacib olurmu, yoxsa evə döndükdən sonra səcdənin qəzasını yerinə yetirə bilərəm? Səcdəyə yalnız (baş ilə) işarə etmək kifayət edərmi? Səcdəsi vacib olan ayələrin yer aldığı surələr hansılardır?

Cavab: Səcdə etməsi vacibdir. Əgər səcdəni icra edə bilməyəcəksə, ayəni oxumasın. Ayə oxunduğu təqdirdə, səcdəyə (baş ilə) işarə etmək, imkan olduqdan sonra isə səcdəni yerinə yetirmək vacibdir. Səcdəsi vacib olan ayələrin yer aldığı surələr bunlardır: “Səcdə”, “Fussilət”, “Nəcm” və “Ələq”.

Sual: Səcdəsi vacib olan surələr hansılardır? Həmin surələr nə üçün belə adlandırılıb və onların xüsusiyyətləri nədir?

Cavab: Səcdəsi vacib olan surələr bunlardır: “Səcdə”, “Fussilət”, “Nəcm” və “Ələq”. Onlarda səcdəsi vacib olar ayələr yer aldığı üçün onlara səcdə surələri deyilir. Qeyd olunan dörd surədəki səcdə ayələrini oxuyarkən, yaxud dinləyərkən səcdə etmək vacib olur. Öhdəsində heyz və yaxud cənabət qüslü olan şəxsin həmin dörd surənin səcdə ayələrini oxuması, icazəli deyil. Hətta bəzi fəqihlərin nəzərinə görə, öhdəsində qeyd olunan qüsllərdən biri olan şəxsin, səcdəsi vacib olan surədən bir ayə belə oxuması, icazəli deyil.

Sual: Cənabət halında olan şəxs, səcdə surəsini qəlb paklığı ilə oxuya bilərmi?

Cavab: İcazəli deyil.

Səcdə ayəsi

Sual: Səcdə ayəsində vacib olan əməl hansıdır və o, necə icra olunmalıdır?

Cavab: Səcdə ayəsini yerinə yetirərkən niyyət etmək lazımdır. Amma onun icrasını təkbirlə (Allahu əkbər ilə) başlamağa, həmçinin təşəhhüd və salamları deməyə ehtiyac yoxdur. Bəli, səcdədən qalxan zaman təkbir demək müstəhəbdir və hətta, həmin təkbiri tərk etməmək ehtiyat müstəhəbdir. Səcdənin icrasında kiçik və böyük hədəsdən pak olmaq, üzü qibləyə oturmaq, səcdə yerinin və libasın pak olması şərt deyil. Hətta səcdə ayəsini qəsb olunmuş libasla icra etmək düzgündür. Amma səcdənin icra ediləcəyi məkan və alının qoyulduğu yer və onun hökmündə olan hər bir şey, vacib ehtiyata əsasən, mübah olmalıdır (qəsbi olmamalıdır). Müstəhəb ehtiyata əsasən, səcdəni icra edərkən yeddi səcdə üzvü yerə toxunsun, səcdə olunan yerlə ayağın baş barmaqları  və dizlər arasında dörd bağlı barmaqdan artıq məsafə fərqli olmasın. Namazın səcdəsində deyilməsi vacib olan zikri, səcdə ayəsində söyləmək müstəhəbdir.

Səcdə ayəsində zikr demək müstəhəbdir. Qeyd olunan müstəhəb əməlin yerinə yetməsi üçün istənilən zikri söyləmək kifayətdir. Amma aşağıdakı zikri demək daha yaxşı olar: “Səcədtu ləkə ya Rəbbi təəbbudən və riqqən la mustəkbirən ən ibadətikə və la mustənkifən və la mustə`zimən, bəl ənə əbdun zəlilun xa-ifun mustəcir.” Yaxud bu zikri desin: “La ilahə illəllahu imanən və təsdiqən, la ilahə illəllahu ubudiyyətən və riqqən, səcədtu ləkə ya Rəbbi təəbbudən və riqqən, la mustənkifən və la mustəkbirən bəl ənə əbdun zəlilun zəifun xa-ifun mustəcir.” Yaxud bu zikri desin: “İlahi amənna bima kəfəru, və ərəfna minkə ma ənkəru, və əcəbnakə ila ma də`əu, İlahi fəl-əfvu əl-əfvu.” Yaxud həzrət Peyğəmbərin (s) “Ələq” surəsinin səcdə ayəsində oxuduğu bu zikri desin: “Əuzu birizakə min səxətikə və bimuafatikə ən uqubətikə, əuzu bikə minkə, la uhsiyə səna-un əleykə, əntə kəma əsneytə əla nəfsikə.”

Sual: Səcdə ayəsinin xüsusi zikri varmı?

Cavab: Səcdə ayəsinin icrasında bu zikri söyləmək müstəhəbdir: “La ilahə illəllahu həqqən həqqən, la ilahə illəllahu imanən və təsdiqən, la ilahə illəllahu ubudiyyətən və riqqən.”

Sual: Adətən sirkə şərabdan hazırlanır. Belə ki, o, ilkin mərhələdə şərab olur və sonra fabrikdə onu (xüsusi emal nəticəsində) sirkəyə çevirirlər. Məhz buna görə də, onun üzərinə, arpa və digər məhsullardan alınma sirkələrdən seçilməsi üçün “şərab sirkəsi”- yazılır. Ərzaq mağazalarında da həmin sirkələri, spirtli içkilərə qarışmasın deyə, sirkələr üçün ayrılmış rəflərə düzülür. Həmçinin həmin sirkələr, İraqda istehsal olunan xurma sirkəsindən də seçilmir.

Şərabdan sirkəyə çevrilmiş bu məhsula, şəriətdə mövcud olan “İnqilab” (növün dəyişməsi) qanununa əsasən, sirkə hökmü şamil olurmu?

Cavab: Ürfün nəzərində ona sirkə deyilsə, (sirkənin) hökmü ona şamil olur.

Sual: Mən (ev şəraitində) sirkə hazırlayıram. Sirkəni hazırlayarkən ilk növbədə xurmanın üzərinə su əlavə edib onu xüsusi qabda saxlayıram. Turşuluğun artması üçün həmin məhlula bəhməz də əlavə edirəm. Bu iş, icazəlidirmi?

Cavab: Maneəsi yoxdur.

Sual: Mən bir müddət öncə, tərkibini bilmədən, sirkədən istifadə edirdim. Amma sonra onun tərkibində etanol spirtinin olduğunu öyrəndim. Həmin sirkədən istifadə etməyin hökmü nədir? Etanol spirtini qida məhsullarının tərkibinə vurmağın hökmü nədir?

Cavab: Maneəsi yoxdur.

Sual: Su içməyin müəyyən qaydası varmı?

Cavab: Su içməyin bir neçə qaydası vardır:

- Suyu soraraq içmək

- Gündüz vaxtı ayaqüstə olduğu halda su içmək.

- Su içməzdən əvvəl “Bismillah”, qurtardıqda isə “əlhəmdulillah” demək.

- Suyu üç dəfəyə (qurtumla) içmək.

- Suyu rəğbətlə və ləzzət alaraq içmək.

- Su içdikdən sonra İmam Hüseyni (ə) və onun əhli-beytini (ə) xatırlamaq və qatillərinə lənət demək.

- Çox su içməmək.

- Gecə vaxtı ayaqüstə olduğu halda su içməmək.

- Bardağın çat və qulp olan yerindən su içməmək.

- Yağlı yeməkdən sonra birbaşa su içməmək.

- Sol əllə su içməmək. 

Sual: Mömin şəxsin bildiyi halda, malının az bir hissəsi haramla qarışarsa, bunun hökmü nədir?

Cavab: Əgər haram malın miqdarını bilirsə, lakin sahibinin kim olduğunu bilmirsə, həmin miqdarda sahibinin adından sədəqə çıxarmalıdır.

Sual: Bir şəxs yerə düşmüş müəyyən məbləğdə pul tapmış və həmin malı götürüb xərcləmişdir. Onun olmayan malın öhdəsində olan haqqını ödəmək üçün nə etməlidir?

Cavab: Əgər malın sahibini tanımaq üçün hər hasnı əlaməti yoxdursa, onu mülkiyyətinə keçirə bilər. Əks təqdirdə, vacib ehtiyata əsasən, onun miqdarında sədəqə verməlidir.

Sual: Həcc və ümrə vaxtı namaz qılanların və təvaf edənlərin başmaqları bir-birinə elə qarışır ki, bir-birindən seçə bilmirik və yaxud hərəmin təmizlik işçiləri onları kənara atdığı üçün qarışıır. Belə olan halda hər hansı bir başmağı geyinməyə icazə verirsinizmi? Onsuz da sonda həmin başmaqlar atılır.

Cavab: Əgər sahibinin ondan imtina etdiyinə əmin olarsa, götürmək icazəlidir. Həmçinin onu tapacağına əmindirsə belə etməlidir. Yalnız bu halda əgər başmağın dəyəri varsa, onun dəyərində sədəqə verməlidir.

Sual: “Rəddul-məzalim” (öhdədə qalması ehtimal oluna biləcək haqlar) üçün bir şəxsə illik xərclərindən artıq bir dəfəyə sədəqə vermək olarmı?

Cavab: Bu işin düzgün olması şübhəlidir. Ehtiyat tərk olunmamalıdır.

Sual: Sahibi məlum olmayan məbləği mömin fəqirlərə və onların yetimlərinə sərf etməyimizə icazə verirsinizmi? Həmçinin sahibi məlum olmayan pulları mömin fəqirlərə və onların yetimlərinə yardım edən, onlar üçün sığınacaq tikmək, müalicə olunmaları üçün xəstəxana inşa etmək, təhsil almaları üçün məktəb tikmək kimi xeyriyyəçiliklə məşğul olan cəmiyyətlərə sərf etməyəimizə icazə verirsinizmi?

Cavab: Sahibi məchul olan mal yalnız fəqirlərə sərf olunmalıdır. Onu xeyriyyə işlərinə sərf etmək olmaz. İxtiyarınızda olan belə malı sədəqə verə bilərsiniz. 

Sual: “Məzalimul-ibad” ilə “sahibi məchul olan mal” arasında nə fərq var? Onlar hökmdə bir-birindən fərqlidirmi?

Cavab:  “Məzalimul-ibad” məlum olmayan insanların haqlarının öhdədə olmasıdır. “Sahibi məchul olan mal” isə müəyyən məchul bir şəxsə aiddir. Haq sahibini tapmaqdan ümidsiz olduqdan sonra sədəqə verilməsi baxımından hər ikisinin hökmü eynidir.

Sual: Bir nəfərə atasından miras olaraq ev qalmışdır. O, evin əvvəlki sahiblərini tanımır. Sonra varislərin payını bir şəxs satın almış və basdırılmış bir küp qızıl tapmışdır. Bunun hökmü nədir? Həmin xəzinə sahibi məchul olan əmlak sayılırmı və xümsünü verdikdən sonra yerdə qalan ona məxsus olurmu? Bu tapıntıda onunla yanaşı varislərin də haqqı varmı?

Cavab: Xəzinənin evə aid olması və onun mülkiyyətində olmasına görə xəzinənin vəfat edən ataya məxsus olduğu ehtimal edilərsə, mərhumun digər əmlakının hökmünü daşıyır. Bundan başqa halda isə qeyd etdiyimiz iki şərtə əsasən – xəzinənin onun olması ehtimalı və onun mülkiyyətində olmasını dəqiqləşdirdikdən sonra evin əvvəlki sahibi araşdırılmalı və ondan soruşulmalıdır. Əgər ona məxsus olduğunu iddia edərsə, ona verilməlidir. Əgər onun olmasını inkar edərsə, evin daha əvvəlki sahibi araşdırılmalıdır. Bu cür davam etdirilməlidri. Əgər hamısı xəzinənin onlara məxsus olduğunu inkar edərlərsə, “Minhacus-salihin” kitabı 1-ci cild, 1115-ci məsələdə qeyd olunan hökm icra edilməlidir. 

Sual: Cənabınız tərəfindən bütün müqəllidləriniz üçün sahibi məchul olan malı almaq barədə ümumi və ya belə bir tələbdə olana xüsusi icazə verilibmi?

Cavab: Mömin qardaşlarımıza – Allah-taala onları razı olduğu işlərdə müvəffəq etsin! – icazə vermişik ki,  hökumət və qeyri-hökumət müəssisələrindən qanuni yollarla aldıqlarını onlara sədəqə vermək məqsədilə fəqir vəkillərimizə verib sonra onlardan alsınlar və öz mülkiyyətlərinə çevirsinlər. Bu aldıqları məvacibin hökmüdür. Amma banklar və bu kimi yollarla əldə olunan mənfəətə gəlincə, yarısını sədəqə niyyəti ilə fəqir möminlərə vermək şərtilə qeyd etdiyimiz yolla digər yarısını mülkiyyətlərinə aid etmələrinə icazə vermişik.

Sual: Xüsusi hökümət orqanlarından sahibi məchul olan torpaq əraziləri almaq və ya icarəyə götürmək icazəlidirmi?

Cavab: Sahibi məchul olan torpaq ərazilərinin hökmü digər sahibi məchul olan əmlakların hökmü kimidir. Sahibini axtarmaq, tapdıqda isə onu razı salmaq vacibdir. Əgər onu tapacağından ümidsiz olarsa, oradan istifadənin düzgünlüyü üçün şəriət hakiminə və ya onun vəkilinə müraciət etmək vacibdir.

Sual: Bizim dəmir və işlənmiş taxtaların satışı obyektimiz var. Tanımadığımız şəxslərdən böyük həcmdə taxta və dəmir alırıq. Bilirik ki, aldıqlarımızın sahibi məchul şəxsdir. Bunları almaq və alış-verişini etmək icazəlidirmi?

Cavab:  Ehtiyata əsasən, şəriət hakimindən icazə almaqla yanaşı dəyərini sədəqə olaraq vermək məqsədi olmadan heç kimin sahibi məchul olan əmlakı satmağa haqqı yoxdur. 

Sual: Bizə sahibi məchul olan bəzi yerlərdə telefondan istifadə etmək, sənədlərin surətini çıxarmaq kimi  işləri görmək və istifadə etmək xüsusunda icazə verirsinizmi?

Cavab: İslam ölkələrində hökumətin malından qanunsuz yolla şəxsi maraq üçün hər hansı növ istifadəyə icazə vermirik.  

Sual: Sahibi məchul olan malın sahibini axtardıqdan və tapılmasından ümidsiz olduqdan  sonra sədəqə verilmiş, lakin sahibi ortaya çıxmışdır. Bu halda hökm nədir?

Cavab: Əgər sədəqə verilməsinə razı olmasa və malının əvəzini tələb edərsə, vacib ehtiyata əsasən, ona malının əvəzi verilməlidir. 

Sual: Rejim süquta uğradıqdan sonra (söhbət İraq Respublikasından gedir) zalimlərin birinin evindən qızıl zinət əşyaları götürdüm. Maddi imkansızlıq üzündən məişət problemlərimizin həlli üçün onu sərf etdik. Bunun hökmü nədir?

Cavab: Xüsusi mülkiyyətə məxsus olan mallar sahibinə qaytarılmalıdır. Tələf olduqda isə onun əvəzinin qaytarılması vacibdir. Ümumi mülkiyyətə gəlincə isə, onu və ya dəyərini fəqir möminlərə sədəqə olaraq vermək lazımdır. 

Sual: Sahibi məchul olan, bilinməyən torpaq ərazisi vardı. Bir nəfər möminlərdən birinə müəyyən məbləğ müqabilində həmin topağı onun adına qeydiyyatdan keçirəcəyini dedi. Bu, icazəlidirmi?

Cavab: Əgər həmin torpaq ərazisi  sahibinin əhəmiyyət verməyəcəyi və abadlaşdırılması nəzərdə tutulmayan növdəndirsə, vacib ehtiyata əsasən, əvvəlcə sahibi axtarılmalıdır. Onu tapılmasından ümidsiz olduqdan sonra həmin torpaq ərazisini şəriət hakimindən (bütün şərtləri özündə cəm edən müctəhiddən) satın almalı və fəqirlərə paylaması üçün qiymətini ona verməli, yaxud onun icazəsi ilə özü fəqirlərə paylamalıdır.

Sual: Bir şəxs (iş yenrində verilən) nahar payını qeyri-qanuni olaraq götürüb satmışdır. O, nahar payının həqiqi qiymətində olan məbləği, yoxsa satdığı məbləğin dəyərində sədəqə verməlidir?

Cavab: Onun qiymətində olan məbləği şəriət baxımından müstəhəq (haqqı çatan) fəqirlərə sədəqə olaraq verməlidir.

Sual: Malı haram mal ilə qarışan və bunu bilən möminin hökmü nədir?

Cavab: Əgər haramın miqdarını bilərsə, lakin sahibini tanımırsa, həmin miqdarı onun adından sədəqə olaraq verməlidir.

Sual: Xüsusi torpaq mülkiyyəti olan müsalman şəxsin həmin torpaqda olan neft, qızıl və bu kimi insanların arasında bərabər bölünən və ümumi mülkiyyət hesab olunan yeraltı sərvətlərə mülkiyyət haqqı varmı?

Cavab: Yeraltı mədənlər torpaq sahəsinin mülkiyyətinə aid deyil və torpağın abadlaşdırılması  ilə mülkiyyətə daxil olmaz.

Sual: Dükan işlədən bir şəxsin dükanına bir nəfər gəlib malını orada unudur. Əgər sahibi ortaya çıxmasa dükan işlədən şəxs həmin malı mənimsəyə bilərmi? Əgər bu icazəlidirsə, mal sahibi ortaya çıxmasa onun öhdəsində vacib bir əməl varmı?

Cavab: Sahibinini tapacağından ümidsiz olanadək malı saxlamalı, sonra isə həmin malı və ya dəyərində olan məbləği sədəqə olaraq verməlidir. Vacib ehtiyata əsasən, bunun üçün şəriət hakimindən icazə almalıdır.

Sual: Əgər bir insanın xurma və ya hər hansı meyvə ağacı, yaxud bostan yanından keçərkən oradan bir şey yeməsi icazəlidirmi? Əgər yeməsi icazəlidirsə, oradan bir şey götürüb apara bilərmi?

Cavab: Yemək icazəlidir, lakin yığıb aparmaq icazəli deyil. 

Sual: Sahibi məchul olan malın yarısını və ya hamısını sədəqə olaraq verməyin vacib olmasının şərti nədir?

Cavab: Mal hökumətə və ya hökumətin də səhmi olan banka məxsus olduğu halda insan heç nə sərf etmədən həmin mala sahib olarsa, yarısını sədəqə olaraq verməlidir. Amma hamısını sədəqə olaraq verməyin vacib olduğu hala gəlincə, bu, riba (faiz) ilə fəaliyyət göstərən və halal fəaliyyət növü olmayan bankın orada səhmi olan şəxsə verdiyi qazanc kimi haram olan mala aiddir.

Sual: Yaz fəslində bal arıları müstəqil yuva qurmaq üçün iki dəstəyə bölünür. Nəticədə bir dəstə uçaraq pətəkləri tərk edir və müəyyən bir yerə toplaşır. Əgər həmin arıların filankəsə məxsus olduğunu bilirəmsə, bal saxlayanların təbiri ilə desək onları qovuram. Başqasının bu arıları mənimsəməsinin hökmü nədir? Əgər sahibi bəlli deyilsə, onu mənimsəməyin hökmü nədir?

Cavab: Əgər kiminsə mülkiyyətindədirsə və sahibi ondan imtina etməyibsə, onu mənimsəmək üçün sahibindən icazə almaq və ya onunla razılaşmaq  vacibdir. Əgər sahibi bəlli deyilsə, mənimsəmək olar. Baxmayaraq ki, sahibi məchul olan malın hökmünü tətbiq etmək müstəhəb ehtiyatdır.

Sual: Müəyyən məbləğdə pul, kitab, paltar və digər əşyalarım itdikdə “kim taparsa, mən onu Allah xatirinə sədəqə hesab edirəm”  deməyim düzgündürmü?

Cavab: İcazəlidir.

Sual:

1. Tapılmış əşyanın hökmü sədəqə vermək olduqda sahibi meydana çıxıb sədəqə verilməsinə razı olmasa, həmin əşyanı ona qaytarmağa zamin olurammı?

2. Sahibi məchul olan malın hökmü sədəqə vermək olduqda sahibi meydana çıxıb sədəqə verilməsinə razı olmasa, həmin əşyanı ona qaytarmağa zamin olurammı?

3. Bir şəx mənim yanımda müəyyən əşya qoyub gedib. Uzun zaman keçdiyi üçün onun geri qayıdacağına ümidim qalmayıb. Onu sədəqə verdikdən sonra sahibi ortaya çıxarsa və razı olmasa, zamin olurammı?

Cavab: Bəli, qeyd olunan bütün bu hallarda sən zaminsən. Hətta ehtiyata əsasən, sahibi məchul olan malın da zəmanətini daşıyırsan. Bununla yanaşı ehtiyata əsasən, şəriət hakiminin icazəsi olmadan həmin malı sədəqə verməməlisən.

Sual: Mən televizor təmiri və peyk antenaları quraşdırmaqla məşğul oluram. Dükanımda qanuni sahiblərinin bir ildən artıq müddətdə tərk etdikləri çoxlu sayda televizorlar var. Onların qayıdacaqlarını da bilmirəm. Baxmayaraq ki, həmin televizorların bəzilərini təmir etmişəm, lakin əl muzdumu almamışam. Bəzilərinin isə təmir olunması qeyri-mümkündür. İndi peşəmi dəyişmək istəyirəm. Dükanım bu qədər sayda (100 ədəd) cihazları saxlamaq üçün yetərli deyil. Çünki sahəsi kiçikdir. Bu problemden xilas olmaq istəyirəm. Şəriət baxımından bu problemi necə həll etmək olar?

Cavab: Sahibini tapmağa ümid olmadıqda muzdunu götürməklə qalanını fəqir möminlərə sədəqə olaraq vermək olar. Amma hansı əmlakın sahibi ilə əlaqə yaratmaq mümkün olarsa, həmin əşyaları satıb əl muzdunu almaq və ya gəlib öz əmlaklarını götürmələri barədə onlarla razılaşmaq vacibdir. 

15 -dən səhifə 89