admin

Email: Bu email ünvanı spambotlardan qorunur. Onu görmək üçün JavaScripti qoşmaq lazımdır.

Video

Rəhmli, Mərhəmətli Allahın adı ilə!

Hörmətli oxucu, Sizə təqdim olunan videoçarxlar Ayətullah-Uzma Seyid Əli Hüseyni Sistani cənablarının Rusiya Federasiyası və Azərbaycan Respublikası üzrə nümayəndəliyinin təşkil etdiyi dini mərasimlərin görüntüləridir.

 
 
 
 
 
 
 
 
 


  

Qalereya

Rəhmli, Mərhəmətli Allahın adı ilə!

Hörmətli oxucu, Sizə təqdim olunan şəkillər Ayətullah-Uzma Seyid Əli Hüseyni Sistani cənablarının Rusiya Federasiyası və Azərbaycan Respublikası üzrə nümayəndəliyinin təşkil etdiyi dini mərasimlərin görüntüləridir.

Sual: Xahiş edirik, “pis söz danışanlar” barədə nəql olunan hədisləri bizim üçün zikr edəsiniz?

Cavab: Həzrət Peyğəmbər (s) xanımı Aişəyə buyurub: “Əgər pis söz danışmağın oxşarı olsaydı, bu zaman (onun) oxşarı pislik olardı.” O həzrətdən (s) nəql olunan başqa bir hədisdə deyilir: “Allah-təala pis söz danışan ağzıyavaya və israrla bir şey istəyənə nifrət edər.” Yenə başqa bir hədisdə deyilir: “Allah bəndəlirinin ən pisi, həmsöhbətini pis söz danışması ilə narahat edən şəxsdir.”

Həztət Peyğəmbərdən (s) nəql olunan digər bir hədisdə deyilir: “Mömini söymək günah, onunla savaşmaq küfr və ətini yemək (qeybətini etmək Allaha) asilikdir, onun malı isə qanı kimi toxunulmazdır.”

Əmr ibn Nöman əl-Cəfi nəql edərək deyir: “İmam Cəfər Sadiqin (ə) bir dostu var idi və onlar çox zaman bir yerdə olurdular. Bir gün o (imamın (ə) dostu), nökərinə dedi: “Ey pozğun qadının oğlu, harada idin?” Əmr deyir: “İmam Cəfər Sadiq (ə) əlini qaldırıb öz alnına vurdu və sonra dedi: “Subhanallah, onun anasına böhtan atdın. Mən səni daha pəhrizkar tanıyırdım. Sən demə, sənin pəhrizkarlığın yox imiş.” Dostu dedi: “Sənə fəda olum, onun anası sindli müşrikə bir qadındır.” İmam (ə) buyurdu: “Məgər bilmirsənmi ki, hər ümmətin öz nikahı var?! Məndən əl çək!” Əmr deyir: “Mən, onları ölüm ayırana qədər heç zaman bir yerdə görmədim.”

Övlad haqqı

Sual: Uşaq dünyaya gəldikdə hədiyyə olaraq ona verilən müəyyən məbləğdən mənim istifadə etməyə haqqım varmı? Uşaq üçün lazım olacaq paltar və ya qızıl zinət əşyası almaq olarmı? Ümumiyyətlə uçağın atasının, ehtiyac məqamında həmin məbləğdən istifadə etməyə haqqı varmı?

Cavab: Əgər məbləğ uşağın mülkiyyətindədirsə, ananın hətta uşağa paltar almaq kimi həmin məblğdən istifadə etməyə haqqı yoxdur. Bəli, atanın övlad üzərində qəyyumluq haqqı vardır. Buna əsasən də, ata uşağın ehtiyaclarının təminatı üçün həmin məbləği uşağa sərf edə bilər.

Sual: Övladın ata üzərindəki haqqı hansılardır?

Cavab: Onlara gözəl tərbiyə verməli və ehtiyaclarını təmin etməlidir.

Sual: Övlada şəriət hökmlərini öyrətmək ataya vacibdirmi?

Cavab: Bəli, düzgün formada dini tərbiyə alacağı miqdarda öyrətməsi vacibdir.

Sual: Öıkəmizdə fəsadın bütün növləri, xüsusilə də, narkotik maddələrə aludəçilik həddindən artıq yayılıb. Hətta hökümət və özəl  məktəblərdə belə, nəzərəçarpacaq dərəcədə yayılmışdır. Bu vəziyyət övladlarımızın tərbiyəsinə təhlükə yaratmaqdadır. Əgər ata övladının bu bəlaya düçar olacağından və ya məktəblərdə əxlaqi pozğunluğa bulaşacaqlarından ehtiyat edərsə şəriət baxımından vəzifəsi nədir? Bununla yanaşı islami məktəblər olmadığı üçün valideyinlər övladlarını belə məktəblərə qoymadıqda böyük problemlərlə qarşılaşırlar. Belə ki, öz ehtiyaclarını təmin edəcək yüksək maaşlı iş əldə etmək üçün diplom əldə edə bilmirlər. 

Cavab: Vəlinin (qəyyumun) vəzifəsi övladı, onun əxlaqını pozacaq və azğınlığa düşməsinə səbəb olacaq işlərdən qorumaqdır. Əgər məktəbdə oxuduğu müddət ərzində onu fəsaddan qoruyacaq icraatlar edə bilərsə, məsələn, bəzi müəllimləri və ya başqa şəxsləri mütəmadi olaraq övlada nəzarət etməklə vəzifələndirə bilərsə, övladın həmin məktəbdə işləməsi icazəlidir. Amma məktəbə gedəcəyi təqdirdə azğınlığa düşəcəyindən doğrudan da ehtiyat edilərsə, övladın məktəbə getməsi icazəli deyil. Diploma və vəzifəyə sahib olmaq bunun icazəli olmasına səbəb ola bilməz.

Sual: Ana gəlin ilə konfilikt yaşadığı üçün övladından onun talağını verməyi tələb edərsə,  övladın ona itaət etməsi icazəlidirmi? Əgər “boşamasan sən valideyinin üzünə ağ olan övladsan”  deyərsə, övladın vəzifəsi nədir?

Cavab:  Bu məsələdə ona itaət vacib deyil. Dediyi sözün də heç bir əsası yoxdur. Lakin söz və ya əməldə anaya qarşı pis münasibətdən çəkinmək vacibdir.

Sual: Oğlan uşağı və ata, qız və ana  arasında gündəlik məişət zəminində mübahisələr baş verir və bu, valideyinlərin narahatçılına səbəb olur. Belə etmək icazəlidirmi? Övladların valideyinlərlə münasibətdə hansı həddi keçməmələri vacibdir?

Cavab: Övladın valideyinlərinin doğru olmadığını bildiyi rəylərini müzakirə etməsi icazəlidir. Lakin onlarla müzakirə etdikdə sakitçiliyə və ədəb qaydalarına riayət etməlidir. Onlara nəinki ağır söz deməməli, hətta onlara sərt baxışlarla  baxmasın və səsini yüksəltməsin.

Sual: Avropada, Amerikada və ya bu kimi ölkələrdə yaşayan mükəlləf şəxsin övladlarına ərəb dilini Qurani- kərim və şəriət dili olması etbarı ilə öyrətməsi vacibdirmi? Həmçinin ərəb dilini bilməmək şəriətin əsas mənbələrini bilməmək, dini bilgilərinin azlığı və inancında naqislik yaranması ilə nəticələnir. 

Cavab: Dini, vacib əməllərini yerinə yetirmək üçün ehtiyacları olduğu miqdarda öyrətməsi vacibdir. Bu şərtlə ki, Fatihə surəsi və namazın vacib zikrləri ərəb dilində olsun. Əgər başqa dildə ehtiyacları olan dini bilgilərini və şəriət hökmlərini öyrənmək mümkün olarsa bundan əlavə öyrətmək vacib deyil. Bəli, Qurani-kərimi öyrətmək müstəhəbdir. Hətta başda Qurani-kərim, Peyğmbər (s) sünnəsi və əhli-beyt imamlarının kəlamları – Allahın onlara salamı və salavatı olsun – olmaqla İslam bilgilərini əsas mənbələrindən mənimsəyib öyrənmələri üçün mükəmməl surətdə ərəb dilini öyrətmək daha yaxşıdır.

Sual: Övlad dünyaya gəldikdə hansı əməlləri yerinə yetirmək müstəhəbdir?

Cavab: Uşaq dünyaya gəldikdə zərər verməyəcəyi təqdirdə ona qüsl vermək, sağ qulağına azan və sol qulağına iqamə demək müstəhəbdir. Hədisdə deyildiyi kimi bu, onu lənətlənmiş Şeytandan qoruyar. Həmçinin uşağın damaqlarına  Fərat çayının suyundan və İmam Hüseyn(ə) türbətindən sürtmək, ona bəyənilən ad seçmək müstəhəbdir. Övlada gözəl ad qoymaq onun valideyinlərinin boynunda olan haqqıdır. Hədisdə buyurulub : “Ən doğru ad Allaha übudiyyəti (qul olmağı) özündə ehtiva edən (Abdullah, Abdurrəhim kimi) addır. Adların ən yaxşısı isə peyğəmbərləin (Allahın onlara salamı olsun) adlarıdır”. İmamların adlarıda bu hökmdədir. Həzrət Peyğəmbər (s) – in belə buyurduğu nəql olunur: “Kimin dörd oğlu olsa və birinə mənim adımı verməsə mənə cəfa etmişdir”. Lakin övladın adı Muhəmməd olarsa, onu Əbulqasim künyəsi ilə çağırmaq məkruhdur. Həmçinin övlada imamların (ə) düşmənlərinin aıdnı qoymaq məkruhdur. Eyni zamanda uşağın saçının qırxlb tüklərinin çəkisi miqdarında qızıl və ya gümüş sədəqə vermək müstəhəbdir. Uşağın saçını qırxarkən müəyyən yerləri qırxıb müəyyən yerləri saxlamaq məkruhdur.

Sual: Ananın 15 yaşına çatmış qızına nəzarət etmək məqsədi ilə icazəsi olmadan onun çantasını  araşdırması icazəlidirmi?

Cavab: Nə anaya, nə də ataya belə etmək, icazəli deyil.

Oğurluq

Sual: Biz səhiyyə nazirliyinin təftiş komissiyasının üzvləriyik. Qanunun pozulma hallarını araşdırırıq. İşimizin tələbi olaraq xəstəlik müalicəsinə sərf olunması üçün icazəsiz götürülmüş və ya oğurlanmış dərman peraparatlarını məhv etmək üçün müsadirə edirik və əksəriyyətinin müəyyən müəssisələrdən oğurlanmasına görə dövlət orqanlarına təhvil veririk. Müqəddəs şəriətin bu barədə mövqeyi nədir?

Cavab: Ümumi mülkiyyətdən oğurlanmış mal ilə qanunun təyin etdiyi qaydalara əsasən davranmaq vacibdir.

Sual: Övladlarımdan biri dərzi işləyir. Üzərində işlədiyi parçanın oğurluq olması ona məlum olmuşdur. Bu iş müqabilində aldığı mal halal, yoxsa haramdır?

Cavab: Oğurluq olduğunu bildiyi parçanın üzərində işləmək və buna görə muzd almaq icazəli deyil.

Sual: Kiçik yaşında oğurluq edən şəxsin hökmü nədir?

Cavab: Ondan istifadə etmək üçün sahibinin könül razılığı bəlli olanadək oğurladığı əşyaya zamindir.

Sual: Bir qadın uşaqlıq çağlarında 6 və 8 yaşlarında oğurluq etmiş böyüdükdən sonra peşiman olmuş və tövbə etmişdir. Lakin həmin oğurlanmış əşyanı sahibinə qaytara bilmir. Əgər həmin əşyanın qiymətini sədəqə olaraq vermək istəsə əvvəlki qiymətlə hesablanmalı, yoxsa indiki qiymətlə?

Cavab: Əgər oğurlanmış əşyanın bənzəri varsa bənzərini, əgər yoxdursa tələf olduğu vaxt olan qiymətini qaytarmalıdır. Lakin oğurlanmış əşyanın özünü və ya əvəzini hər hansı bir vasitə ilə sahibinə qaytarmaq mümkün olarsa, sahibinin adından sədəqə verməyin mənası yoxdur.

Sual: Mən bir şəxsin məndən müəyyən bir əşya və ya məbləğ oğurladığını bilirəm. Əgər ona sən oğurluq etmisən desəm, ictimai baxımdan etibardan düşəcək. Çünki o, saleh əməllər etməklə özünü tanıtdırmışdır. Həmin məbləği və ya əşyanın mislini o, hiss etmədən ondan götürüb, bunula da onun adını qorumağım icazəlidirmi?

Cavab: Əgər oğurluq etdiyini inkar edərsə, həmin miqdarda onun mülkiyyətindən götürməyin heç bir maneəsi yoxdur.

Sual: Əgər uşaq və ya ruhi xəstə başqasının malını oğurlasa və ya tələf edərsə, həmin mala kim zamindir? Mal sahibi malını haradan əldə edəcəkdir?

Cavab: Əgər (uşaq və ya ruhi xəstə) oğurluq və ya bu kimi yolla başqasının malını əldə edərsə, malın sahibi həmin mallı ondan geri ala bilər. Əgər bu, fiziki güc tətbiq etmək və malından istifadə etməkdən asılı olarsa, qəyyumuna müraciət etməlidir. Əgər (uşaq və ya ruhi xəstə) malı tələf edərsə, onun öhdəsindədir. Əgər onun malı olarsa, mal sahibi qəyyumdan tələb edə bilər. Əks təqdirdə, imkanı çatdığı vaxtadək gözləməlidir.

Sual: Hər ay vətəndaşlarına müəyyən miqdarda ərzaq payı verilən bir ölkədə bir şəxs hiylə işlədərək ona düşəcək haqdan daha artıq pay götürərsə - bu işin onun üçün problem yaratmayacağı məlum olduğu halda -  bu yolla əldə olunan payın hökmü nədir?

Cavab: Hər hansı bir yolla dövlət malını oğurlamağa və ya mənimsəməyə icazə vermirik.

Sual: Məndə keçmiş rejimin süqutu vaxtı (söhbət İraq Respublikasından gedir) hökümət idarələrindən oğurlanmış bəzi əmlaklar var. Həmin əşyalara ehtiyacım var. Onların qiymətini şəriət hakiminə və ya onun nümayəndəsinə verib istifadə etməyim icazəlidirmi? Yaxud mən öhdəmdəki məsuliyyətdən neçə xilas olmalıyam? Məlumunuz olsun ki, həmin əşyaları mən oğurlamamışam, mənə verilmişdir.

Cavab: Həmin əşyaları oğurlandığı orqanlara təhvil vermək vacibdir.

Sual: Müsəlman şəxsin kafir ölkəsində kafirlərdən oğurluq etməsi, yaxud hiylə işlədərək onların malından bir şey əldə etməsi icazəlidirmi?

Cavab: Onların ümumi və xüsusi mülkiyyətindən oğurluq etmək icazəli deyil. Həmçinin, İslam dininin və müsəlmanların adına ləkə olarsa, onların malını tələf etmək də icazəli deyil. Eləcə də onların ölkəsinə daxil olarkən və ya sığınacaq alarkən imzalanmış müqaviləyə qarşı xəyanət hesab olunarsa, icazəli deyil. Çünki xəyanət və əhdi pozmaq hamı üçün haramdır.

Sual: Elektirik oğurlamaq icazəlidirmi?

Cavab: İcazəli deyil.

Sual: Əgər oğurlanmış əmlakı sahibinə geri qaytarmaq mümkün olmasa nə etmək lazımdır?

Cavab: Onun dəyərini (sahibinin adından) dini hökmlərinə əməl edən fəqirə sədəqə olaraq vermək lazımdır.

Sual: Yəhudi və xristianların əmlakını oğurlamaq icazəlidirmi?

Cavab: Möhtərəm Seyid cənabları buna icazə vermir.

Sual: Əgər oğurlanmış mal ilə minik alaramsa, onun üzərində namaz qılmaq icazəlidirmi? Həmin miniyin sahibi kim hesab olunur?

Cavab: Əgər oğurlanmış mal ilə deyil, ümumi olaraq almısansa, oğurlanmış malı borc olaraq götürmüş hesab olunursan. Necə ki, müamilələrdə adətən belə olur. (Yəni ixtiyarında olan puldan umumi olaraq istifadə edirsən və hər bir pulun gəlir mənbəyini nəzərdə tutmursan). Bu halda miniyin sahibi sənsən. Amma miniklə oğurlanmış mal əvəz olunarsa, bu alış-veriş füzulidir (puçdur). Mal sahibi razılıq verərsə alış-veriş düzgün olar və minik onun hesab olunar. Əgər razılıq verməsə, alış-veriş batildir.

Sual: Azyaşlı uşağın oğurluq etməsinin hökmü nədir?

Cavab: Əgər malı oğurlanmış şəxsin indi razılığına əmindirsə ona heç nə vacib deyil. Əks təqdirdə, həmin malın geri qaytarılmasına və ya əvəzinin vermilməsinə zamindir. Hətta, xəbəri olmadan həmin əşyanı onun evinə qoymaqla olsa belə.

Sual: Bir şəxs xəstəliyə görə cərrahiyyə əməliyyatı olduqdan müəyyən müddət sonra həkimin onun böyrəklərindən birini oğurlayıb başqasının orqanizminə köçürdüyünü  bilmişdir.

1) Birinci şəxs böyrəyini və ya maddi dəyərini tələb edə bilərmi? Əgər bu haqqı varsa, kimdən tələb etməlidir?

2) İkinci şəxsin zəruri ehtiyacı olduğu halda birinci böyrəyin öz orqanizminə qaytarılıb plantasiya edilməsini tələb edə bilərmi?

Cavab:

1) Bəli, buna haqqı var. Zamin cinayəti törədən, yəni əməliyyatı icra edən həkimdir.

2) Bəli, onun öz böyrəyini tələb etməyə haqqı var. Cinayətkar həkim bütün xərcləri və yaralamaq diyəsini (təzminatını) də ödəməlidir. Yalnız bu iş orqanizminə böyrək köçürülmüş ikinci şəxsin həyatına təhlükə yaradarsa, böyrəyi ondan geri tələb etmək icazəli deyil.

Sual: Qərb ölkələrində bahalı malları ucuz qiymətə satırlar. Bu isə müştəridə həmin malın oğurluq olması təsəvvürünü yaradır. Həmin malın müsəlmandan və ya kafirdən oğurlandığını təxmin və ya güman etdiyi halda - satan adam istər müsəlman olsun, istərsə də kafir - onu  almaq icazəlidirmi?

Cavab: Əgər istər müsəlman, istərsə də qeyri müsəlman olan və malı hörmətli hesab olunan şəxsdən oğurlandığını bilərsə və ya buna əmin olarsa, həmin malı almaq və ona sahib olmaq icazəli deyil.

Namazda qiyam

Sual: Qiyam halında (ayaq üstə) “təkbirətul-ehram” (yəni, Allahu əkbər) dedikdən sonra çətinlik çəkərək oturan, lakin stulda əyləşərsə, ikinci rükət üçün qiyam edə bilən şəxsə stulda əyləşərək namaz qılmaq vacibdirmi?

Cavab: Əgər qiyam halında “təkbir” deməklə oturulu halda “təkbir” deyib ruku üçün qiyam etmək (ayaq üstə durmaq) arasında seçim etmək gərəkərsə, ikincini seçməlidir. (Yəni oturulu halda təkbir deməli, ruku etdikdə isə ayağa qalxıb ruku etməlidir).

Sual: Bir şəxs xəstəlik və ya qocalıq üzündən divara söykənmədən tam ayaqüstə durub namaz qıla bilimirsə, belə namaz qilması düzgündürmü?

Cavab: Bəli, düzgündür.

Sual: Qiyam halında və ya bəzi surələri tilavət edərkən həriflərin məxrəcindən düzgün tələffüz olunmasına həddindən çox əhəmiyyət verdiyi üçün bədənin titrəməsi namazda vacib olan aramlıq halının pozulmasına səbəb olurmu?

Cavab: Qiraət halında yalnız başın titrəməsi namazda etibarlı hesab olunan aramlıq halına zərər gətirməz. Bədəninin digər üzvlərinin titrəməsi isə sükunəti pozur.

Sual: Payız, qış və yaz fəsillərində allergiyası olan şəxs namazda oturub qalxanda bədənin bütün hissəsində geyişmə başlayır və namazını davam etdirə bilməyərək həmin yerləri qaşımağa başlayır. Buna görə də oturulu halda namazını tamamlamağa məcbur olur, yaxud da namazını kəsib bədəninin həmin nahiyələrini su ilə isladır. Belə olan halda o, nə etməlidir? Namazı oturulu halda tamamlamaq yetərlidirmi, yoxsa namazı kəsib yenidən qılmalıdır?

Cavab: Əgər namazını qiyam halında qılmasına yetəcək qədər qeyd olunan halın baş vermədiyi bir müddət varsa və ya həmin hal baş verdikdə namaza müxalif əməl etmədən (şərtlərini  pozmadan) namaz əsnasında bədənin su ilə islatmağa imkanı olarsa, ayaq üstə namaz qılmaq vacibdir. Qiyam və oturulu halda (bir hissəsini ayaqüstə və bir hissəsini oturulu halda qılınan) namaz yetərli deyil. Bundan başqa hallarda isə namazını oturulu halda tamamlamasının heç bir maneəsi yoxdu.

Sual: Namazda qiyamın müstəhəb əməlləri hansılardı?

Cavab: Çiyinləri aşağı salmaq, əlləri – sağ əli sağ diz istiqamətində, sol əli sol dizin istiqamətində –  budların üzərinə qoymaq, əl barmaqlarını bir-birinə sıxmaq, səcdə etdiyi yerə baxmaq, ayaqlarının ucları qiblə istiqamətində olaraq yanbayan qoymaq, bədəninin ağırlığını hər iki ayaqlara eyni dərəcədə salmaq, “xüzu” və “xüşu” (mütilik) halında olmaq. Həqiqətən də bu, uca Allahın qarşısında zəlil bəndə duruşudur.

Sual: Namaz əsnasında ayağa qalxarkən bəzən “bihaulillahi və quvvatihi əqumu və əqudu” deyirəm, bu, icazəlidirmi?

Cavab: “Bihaulillahi və quvvatihi əqumu və əqudu” demək doğrudur. Bu, müstəhəbdir və tərk olunması icazəlidir.

Sual: Namaz əsnasında qalxıb oturarkən divar və bu kimi bir əşyaya söykənmək icazəlidirmi?

Cavab: Tərk etmək daha yaxşıdır.

Sual: Namaz əsnasında oturub qalxarkən deyilən müstəhəb “təkbir” hərəkət edərkən, yoxsa sükunət halında deyilməlidir?

Cavab: Ruku edərkən, səcdəyə əyilərkən və ya iki səcdə arasındakı kimi deyilən məxsusi “təkbir” sükunət halında olmalıdır. Bəli, mütləq zikrdə bu əsas deyil.

Sual: Qiyam halında düz dayanmaq vacibdirmi?

Cavab: Qiyam halında imkan daxilində düz dayanmaq vacibdir. Əgər əyri və ya iki tərəfdən birinə meyilli dayanarsa namaz batil olar. Amma başı aşağı əyməyin maneəsi yoxdu. Baxmayaraq ki, boynu düz tutmaq müstəhəb ehtiyatdır. Həmçinin ürfün nəzərində ayaq üstə dayanmaq sayılmayacaq qədər ayaqlarını həddindən artıq aralı qoymamalıdır. Hətta (ürfün nəzərində qiyam) hesab olunsa belə, vacib ehtiyata əsasən, ayaqlarını aralı qoymasın. Qiyam halında qaçmaq və addımlamaq mənasının əksi olan sabit dayanmaq vacibdir. Aramlıq mənasında sükunətin olması isə vacib ehtiyata əsasəndir. Vacib ehtiyat əsasən, qiyam halında iki ayaq üstə dayanmaq lazımdır. Ayaqlardan birinin, ayaq barmaqlarının və ya dabanların üzərində dayanmmalıdır. Həmçinin vacib ehtiyata əsasən, qiyam halında tərk etmək mümkün olduğu halda əsaya, divara və ya başqa bir insana söykənməməlidir. Əgər bir şeyə söykənərək qiyam halında və ya oturulu halda namaz qılmaq arasında seçim etmək gərəkərsə, birinci hal vacibdir.

Sual: Ruku etmək üçün əyilərkən səhv olaraq səcdə üçün əyilən şəxs nə etməlidir?

Cavab: Əgər qiyam halından ruku etmək üçün əyilərkən səhv olaraq səcdə üçün əyilərsə; əgər ruku deyiləcək haldan sonra səhv edərsə, belə ki, bir qədər ruku halında olub sonra qəflət üzündən səcdəyə əyilib ruku halından çıxarsa, namazı doğrudur. Əgər səcdələri etmədən əvvəl səhvini xatirlayarsa, müstəhəb ehtiyata əsasən, dikəlib sonra səcdələri yerinə yetrimək üçün əyilsin. Əks təqdirdə (səcdə etdikdən sonra xatırlayarsa), namazını davam etdirməlidir. Əlbəttə, ikinci səcdəyə başlamamışdan əvvəl (səhv etdiyini) xatırlayarsa, namazı tamamladıqdan sonra yenidən qılması müstəhəb ehtiyatdır.

Sual: Məslus şəxs murdarın bədəninə sirayət etməsinin qarşısını almaq üçün hansı əməli yerinə yetirməlidir?

Cavab: Məslus və məbtun olan hər kəs kisə və bu kimi mümükün olan istənilən vasitə ilə murdarın bədən və ya libasına sirayət etməsinin qarşısını almalıdır. Həmin kisəni hər namaz üçün dəyişməsi vacib deyil. Lakin vacib ehtiyata əsasən, imkan olduğu təqdirdə hər namaz üçün bədəninin murdar olan hissəsi paklanmalıdır. Həmçinin yuxarıda qeyd etdiyimiz hallarda ikinci hal istisna olmaqla hökm eynidir.

 Sual: Əgər pak halda namaz qıla biləcəyi vaxt olacağını ehtimal edərsə, namazı (qəza etmədən) gec qılması icazəlidirmi?

Cavab:  Əgər pak halda namaz qıla biləcəyi vaxt olacağını ehtimal edərsə, vəziyyətinin düzələcəyi vaxtadək namazı təxirə salmaq vacib deyil. Lakin namazı tələsərək qıldıqdan sonra onun pak olacağı müddət olarsa, vacib ehtiyata əsasən, namazı yenidən qılmalıdır. Həmçinin pak olacağı bir müddətin olmayacağını ehtimal etdikdən sonra bunun əksi məlum olarsa hökm eynidir. Əlbəttə namaz vaxtından  kənar  paklıq müddətinin olması və ya həmin müddətdə sağalmasının namazın düzgünlüyünə heç bir zərəri yoxdur. 

Sual: Daimi hədəs olan (sidiyini saxlaya bilməyən və ya bağırsaq boşluğu olan) şəxsin hökmü  nədir?

Cavab: Məbtun və məslus kimi davamlı hədəsi olan şəxsin üç halı var:

Birinci: Namazı, hətta vaciblərini yerinə yetirməklə kifayətlənmək olsa da  pak halda qılmaq üçün vaxt tapması mümkün olsun. Bu halda namazı həmin müddətə qədər təxirə salmaq, istər vaxtın ortasında, istərsə də sonunda olsun, məhz həmin müddətdə namazı qılmaq vacibdir. Lakin paklıq müddəti vaxtın əvvəlində və ya ortasında olarsa, namazını qılmasa  və paklıq vaxtı bitərsə buna görə günah etmiş olsa belə öz vəzifəsinə əməl  edərərək namazını qılarsa, düzgündür.

İkinci: Pak olacağı bir müddət olmaya və ya pak olacağı müddət  paklıq (dəstəmaz və ya qüsl) və namaz üçün kifayət etməyə. Bu halda vəzifəsinin tələbinə uyğun olaraq dəstəmaz almalı və ya qüsl verməli sonra namaz qılmalıdır. Bundan sonra namazdan əvvəl və ya namaz əsnasında ondan ifraz olana (sidiyə, yelə  və ya nəcisə) heç bir əhəmiyyət verməməlidir. Ondan mübtəla olduğu  hədəsdən başqa bir hədəs baş vermədiyi və ya sağalmadan öncə olsa belə, xəstəliyinə istinad edilməyən hədəs baş verməsə, dəstəmazlı olaraq  qalır. Həmin dəstəmazla digər vacib və ya müstəhəb namazları da qılması  düzgündür. Müstəhəb  ehtiyata əsasən, hər namazdan əvvəl özünü paklasın və paklıqdan sonra birbaşa namazı qılsın.

Üçüncü: Dəstəmaz almaq və ya qüsl yerinə yetirməklə yanaşı namazın bir hissəsini qılmağa yetəcək qədər paklıq müddəti olsun. Bu halda vacib ehtiyata əsasən, dəstəmaz almalı və ya qüsl yerinə yetirməli və həmin müddət ərzində namazı qılmalıdır. Əgər namaz əsnasında və ya sonra qəflətən hədəs baş verərsə, ikinci halda qeyd etdiyimiz kimi  başqa hədəs baş vermədiyi təqdirdə, yenidən dəstəmaz almaq vacib deyil. Əgər hədəs məşəqqətə səbəb  olacaq dərəcədə təkrar olmasa və ya qəflətən baş verən hədəsin təmizlənməsi və dəstəmazın alınması və ya hər ikisi birlikdə namazın əməlləri arasında muvalatın (fasiləsizliyin) pozulmasına gətirib çıxarmaa, müstəhəb ehtiyata əsasən, xüsusilə də,  məbtun olan şəxs namaz əsnasında hər dəfə hədəs baş verdikdə dəstəmazını yenidən alsın və namazını kəsdiyi yerdən davam etdirsin. Həmçinin müstəhəb ehtiyata əsasən, namazdan sonra hədəs baş verərsə, digər namaz üçün yenidən dəstəmaz alsın.

Sual: Məbtun olan şəxs həcc ziyarətində tavaf və namazını yerinə yetirmək üçün hansı hökmə əməl etməlidir?

Cavab: Cəbirəsi olan, məbtun və məslus kimi üzürlü şəxslər üzürlü halda yerinə yetirilən paklıq hökmünə əməl etməlidir. Baxmayaraq ki,  məbtun olan şəxs tavaf və onun iki rükət namazını özü yerinə yetirməklə yanaşı başqasını bu əməlləri yerinə yetirməsi üçün naib tutması müstəhəb ehtiyatdır.

Sual: Məbtun və ya məslus olan pişnamazın arxasında camaat və ya cümə namazı qılmaq icazəlidirmi?

Cavab: İcazəlidir.  

Sual: Sizin nəzərinizə əsasən, “libasuş-şöhrə” nəyə deyilir?

Cavab: “Libasuş-şöhrə” onu geyinən şəxsi qəbih, rüsvay və insanların nəzərində nifrət  olunan surətdə göstərən, onun biabır və xar olmasına səbəb olan libasdır.

Sual: Əgər niqab taxmaq hər hansı bir ölkədə təəccübə və bəzən də sorğu-suala səbəb olursa, “libasuş-şöhrə” hesab olunduğu üçün onun çıxarılması vacibdirmi?

Cavab: Vacib deyil. Bəli, əgər hər hansı bir ölkədə bütün insanların nəzərində pis hesab olunarsa və qınaq obyektinə çevrilərsə,  həmin ölkədə “libasuş-şöhrə” hesab olunur və orada niqab taxmaq icazəli deyil.

Sual: Mömin şəxsin biabır və xar olmasına səbəb olacaq libas geyinməsi icazəlidirmi?

Cavab: “Libasuş-şöhrə” geyinmək haramdır. “Libasuş-şöhrə” mömin şəxsi qəbih, rüsvay və insanların nəzərində nifrət olunmuş surətdə göstərən, onun biabır və xar olmasına səbəb olan libasdır. Çünki möminin özünü rüsvay və zəlil etməsi haramdır.

87 -dən səhifə 90